Νέος Ποινικός Κώδικας (με τον Ν. 4619/2019 και την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου της 27ης.6.2019

 

 

Ο νέος Ποινικός Κώδικας (Ν. 4619/2019 – ΦΕΚ Α΄ 95/11.6.2019) ψηφίσθηκε από τη Βουλή των Ελλήνων στις 6.6.2019 με έναρξη ισχύος την 1η.7.2019. Παρά ταύτα, ήδη προ της ενάρξεώς του, το περιεχόμενό του τροποποιήθηκε με την από 27.6.2019 Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου η οποία και έχει συμπεριληφθεί στην παρούσα έκδοση.

Από την έναρξη ισχύος του, ουσιαστικά καταργείται ο Ποινικός Κώδικας που ίσχυσε από την 1η.1.1951, καθώς και κάθε διάταξη που τροποποιούσε τον νόμο αυτόν.

Ο νέος Κώδικας επιφέρει σημαντικές αλλαγές στο οικοδόμημα του ποινικού δικαίου, οι οποίες, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νομοθετήματος, έχουν ως στόχο τον εκσυγχρονισμό της ποινικής νομοθεσίας.

Ειδικότερα, οι σημαντικότερες αλλαγές είναι:

1) Μείωση του ανωτάτου ορίου της πρόσκαιρης κάθειρξης από 20 χρόνια (που ίσχυε με το παλιό ποινικό κώδικα) σε 15 (βλ. άρθρο 52 παρ. 2 ΠΚ),

2) Πλήρης κατάργηση των πταισμάτων (άρθρα 411-457 του παλιού ποινικού κώδικα) και των ποινών που αντιστοιχούσαν σε αυτά, ήτοι της ποινής του προστίμου και της κρατήσεως, ενώ απαλείφεται από τον ορισμό των ποινών και ο εγκλεισμός σε ψυχιατρικό κατάστημα.

3) Εισάγεται ως νέα κύρια ποινή η παροχή κοινωφελούς εργασίας (βλ. άρθρο 50 ΠΚ). Πλέον, οι προβλεπόμενες ποινές για τα αδικήματα του Ποινικού Κώδικα είναι: α) οι στερητικές της ελευθερίας ποινές, β) οι χρηματικές ποινές και γ) η προσφορά κοινωφελούς εργασίας, ενώ ως ποινές στερητικές της ελευθερίας παραμένουν η κάθειρξη, η φυλάκιση και ο περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων.

4) Καταργούνται από το άρθρο 13 του κώδικα  οι έννοιες του ιδιαίτερα επικίνδυνου εγκληματία και της κατά συνήθεια τέλεσης του εγκλήματος, ωστόσο συνεχίζουν να στοιχειοθετούν σε πληθώρα επιμέρους  αδικημάτων επιβαρυντικές κακουργηματικές περιστάσεις.

5) Καταργείται ο αναχρονιστικός νόμος περί καταχραστών του Δημοσίου 1608/1950. Ενώ παράλληλα καταργείται η σωρευτική επιβαρυντική περίσταση σε πληθώρα οικονομικών αδικημάτων, στην κατ’ επάγγελμα τέλεση (άρθρο 13 ΠΚ) σε συνδυασμό με το ύψος του οφέλους της ζημιάς άνω των 30.000 Ευρώ. Παραμένει, ωστόσο, ως επιβαρυντική κακουργηματική περίσταση το όριο των 120.000 Ευρώ χωρίς την συνδρομή της κατ’ επάγγελμα τέλεσης. Όταν, δε, το αδίκημα αυτό τελείται σε βάρος του Δημοσίου, θεσπίζεται ειδική 20ετής παραγραφή.

6) Σχετικοποιούνται τα οικονομικά αδικήματα, αφού άλλα διώκονται μόνο κατ’ έγκληση, ενώ για άλλα θεσπίζονται στα διάφορα διαδικαστικά στάδια προϋποθέσεις εξάλειψης του αξιόποινου ανάλογα με την αποκατάσταση του παθόντος.

7) Καταργείται η δυνατότητα μετατροπής ποινών στερητικών της ελευθερίας σε χρήμα. Ως εκ τούτου, όταν επιβάλλεται φυλάκιση μεγαλύτερη των 3 ετών (μη επιδεχόμενη, δηλαδή, αναστολής κατ’ άρθρο 99), δεν είναι δυνατή η μετατροπή της σε χρήμα. Μονάχα, υπάρχει η δυνατότητα έκτισης της ποινής στην κατοικία, υπό τις αυστηρές προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 105 του νέου Κώδικα. Δηλαδή, μόνο όταν πρόκειται για μητέρα με ανήλικο παιδί μέχρι οκτώ ετών ή εάν και εφόσον ο καταδικασθείς υπερβαίνει το εβδομηκοστό έτος της ηλικίας του ή εάν έχει εκτίσει το 1/10 της ποινής.

8) Καταργούνται οι νόμοι με προσωρινή ισχύ ως αντίθετοι στον υπέρτερης τυπικής ισχύος κανόνα του άρθρου 15 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά Δικαιώματα και παράλληλα καταργείται και ως αντισυνταγματική η διάταξη του άρθρου 4 του παλαιού ποινικού κώδικα σχετικά με την μη εφαρμογή της αρχής του ηπιότερου νόμου (άρθρο 2) και την επιβολή μέτρων ασφαλείας.

Αναμφίβολα, ο νέος ποινικός κώδικας επιφέρει ρηξικέλευθες επεμβάσεις στη μέχρι τώρα θεώρηση του ποινικού δικαίου, αφού εισάγει καινοφανείς για το ελληνικό ποινικό δίκαιο ρυθμίσεις. Οι ρυθμίσεις αυτές αφενός συμβάλλουν  στην επίλυση του  πολυσύνθετου προβλήματος της συμφόρησης των φυλακών (βλ. ενδεικτικά άρθρο 105 ΠΚ) και αφετέρου δημιουργούν επιεικέστερο για τον καταδικασθέντα ποινικό πλαίσιο (βλ. ενδεικτικά: i) μείωση του ανώτατου ορίου  της πρόσκαιρης καθείρξεως από 20 χρόνια σε 15 χρόνια, ii) εισαγωγή της κοινωφελούς εργασίας κατ’ άρθρον 105Α ως κύριας ποινής, iii) κατάργηση δρακόντειων νόμων όπως ο ν. 1608 /1950, iv) κατάργηση της δυνατότητας επιβολής σωρευτικής ποινής σε περιπτώσεις ανθρωποκτονίας εξ αμελείας κατά συρροή κ.ά.)

Ωστόσο, γεγονός είναι πως ο νέος νόμος εγείρει και κάποιους σημαντικούς προβληματισμούς. Αν και φαίνεται να επιλύει το πρόβλημα συμφόρησης των φυλακών, σχετικά με κάποια κακουργήματα (βλ. άρθρο 105), όσον αφορά τα πλημμελήματα θεσπίζεται η κατάργηση της μετατροπής των ποινών φυλάκισης σε χρηματικές ποινές. Επιπλέον, θεσπίζεται η υποχρεωτική έκτιση έστω μέρους της ποινής φυλάκισης για καταδίκες άνω των τριών ετών. Στην πραγματικότητα λοιπόν, υφίσταται κίνδυνος να αποσυμφορηθούν μεν οι φυλακές από καταδικασμένους για κακουργήματα και πλέον να εκτίουν ποινές φυλακίσεως οι καταδικασθέντες για τα λεγόμενα «σοβαρά» πλημμελήματα! Η ανωτέρω πρακτική σαφώς αποτελεί οπισθοδρόμηση  και είναι «ξένη» προς τον ποινικό μας πολιτισμό, δεδομένου πως επί τεσσαρακονταετίας η πρακτική ήταν να μην εκτίονται ποινές φυλακίσεως για πλημμεληματικής φύσεως εγκλήματα. Επιπλέον, τίθεται ευλόγως και ο ρεαλιστικός προβληματισμός σχετικά με το κατά πόσο είναι εφικτό να συνυπάρξουν στις φυλακές άνθρωποι καταδικασμένοι για πλημμελήματα, με βαρυποινίτες οι οποίοι έχουν καταδικαστεί για σοβαρά κακουργήματα. Υπάρχουν άραγε οι υποδομές στις φυλακές για το διαχωρισμό και την ασφαλή διαβίωση των δύο ως άνω διαφορετικών κατηγοριών εγκληματιών; Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική!

Εν κατακλείδι, θα πρέπει να επισημανθεί πως πριν ακόμη τεθεί σε εφαρμογή ο νέος κώδικας, με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (27.6.2019) έλαβαν χώρα 13 τροποποιήσεις! Παρόλο που εν πολλοίς  πρόκειται κυρίως για λεπτομερειακού τύπου διορθώσεις (βλ. ενδεικτικά περ. δ’ του άρθρου 8, την προσθήκη της παρ. 3 στο άρθρο 463), οι οποίες δεν μετέβαλαν την ουσία των μεταρρυθμίσεων, εντούτοις δημιουργούν εύλογη ανησυχία για την μελλοντική πρακτική του νομοθέτη. Άλλωστε, το βέβαιο είναι πως οι συνεχείς αλλαγές σε ένα  τόσο σημαντικό νομοθέτημα όπως ο ποινικός κώδικας, που ουσιαστικά αφορά την εύρυθμη λειτουργία ολόκληρης της ποινικής δικαιοσύνης, μόνο ανασφάλεια και ανησυχία προκαλούν στους πολίτες.

Η παρούσα έκδοση, ακολουθώντας τη γενική πολιτική των εκδόσεων LEX BOOK, είναι έγχρωμη, με ευανάγνωστη σε μέγεθος και τύπο γραμματοσειρά, γεγονός που την καθιστά ένα πολύτιμο εργαλείο στα χέρια κάθε νομικού αλλά και πολίτη! Κρίθηκε σκόπιμο για αποτελεσματικότερη μελέτη και κατανόηση των νέων διατάξεων να συμπεριληφθεί τόσο μέρος της αιτιολογικής έκθεσης του νέου νόμου, όσο και πίνακες αντιστοιχίας των νέων άρθρων του ποινικού κώδικα σε σχέση με τα παλιά. Άλλωστε, θα πρέπει να επισημανθεί ότι πρόκειται για τον μόνο πλήρη ποινικό κώδικα που κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή, δεδομένου πως συμπεριλαμβάνει και τις τροποποιήσεις που επέφερε η από 27.6.2019 Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου.

 

Αθήνα, 5 Ιουλίου 2019

Λουκάς Α. Προυσανίδης

Δικηγόρος

Λουκάς Προυσανίδης

Δικηγόρος Αθηνών
Ποινικολόγος

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *